Orale traditie

Op Curaçao bestaan er kinderliederen die al vanaf de slavernijperiode werden gezongen. In die periode bestond er een sterk orale cultuur, waarbij kennis en gewoontes, waaronder ook liederen, van  generatie op generatie werden overgedragen. In  de twintigste eeuw groeide de belangstelling voor kinderliederen en ging men deze liederen vastleggen. Sommige werden al heel lang gezongen en overgedragen van ouder op kind, voordat zij voor het eerst op schrift werd gesteld. 

Het  vastleggen van kinderliederen werd destijds voornamelijk door priesters gedaan die  geïnteresseerd waren in de zangspelletjes van de volkskinderen. Zo publiceerde de priester De Barbanson in de jaren 30 van de twintigste eeuw verschillende artikelen over kinder- en spelliedjes in het katholieke tijdschrift Lectuur voor de Leden van den Sint Dominicus-Penning.  De liedjes tekende hij zelf op. Bij gebrek aan moderne audio-opnameapparatuur registreerde hij slechts de teksten en geen muzieknotatie. Wel vroeg hij aan andere mensen van Curaçao of Bonaire of zij een bepaald het lied ook kenden. In sommige van zijn artikelen vermelde hij de varianten van liedjes. 

In 1947 heeft N. van Meeteren in zijn boek Volkskunde van Curaçao ook geschreven over kinderspelen en kinderliedjes. Deze liedjes legde hij vast met zowel tekst als muzieknoten. 

De volgende kinderliedjes zijn door van Meeteren vastgelegd:

  • Mi ta rikoe [Mi ta riku]
  • Sien Sien
  • Pies pies Banjo [Pis pis Baño]
  • Loena ku solo [Luna ku solo]
  • E kaas ta bon traha [e kas e kas n’ta bon trahá]
  • Tira pant
  • Nos ta bai Ulanda

Eind jaren vijftig begonnen pater Paul Brenneker en Elis Juliana met het systematisch documenteren van de volkscultuur. Zij verzamelden materiële objecten, maar namen ook met gebruikmaking van een tape-recorder veel liederen en verhalen op, die beluisterd kunnen worden. Deze liederen en verhalen zijn destijds nagezongen en naverteld door afstammelingen van slaafgemaakten, soms geboren vóór de afschaffing van slavernij, door personen die de overgang hebben meegemaakt en door personen die na de afschaffing zijn geboren. Deze volksliederen en -verhalen werden via de yaya’s (kinderverzorgsters) ook aan de kinderen van de elite doorgegeven. De verzameling staat bekend als de Zikinzá-collectie. 

In de Zikinzá-collectie zijn er kantika di mucha (kinderliederen), kantika di hasi yu drumi (wiegeliederen) en kantika di skol (schoolliederen) geregistreerd. Daar deze categorieën niet alle kinderliederen omvatten, en er een aantal liederen ontbrak waarvan de huidige onderzoeker zeker weet dat het kinderliederen zijn, is zij voor dit inventarisonderzoek op zoek gegaan naar meer kinderliederen om de bestaande lijst aan te vullen. Dit is ten eerste conform de categorisatie van Zikinzá gedaan. Voor deze inventarisatie zijn de categorieën kantika di mucha, kantika di hasi yu drumi en kantika di skol relevant. Daarnaast is de onderzoeker gericht op zoek gegaan naar de zangers van de nummers, om te kijken of die meer kinderliederen hebben gezongen. Soms was dit inderdaad het geval. Ook heeft onderzoeker gezocht naar kindergerelateerde termen in de titels van de liederen in het digitale bestand van de Zikinzá-collectie. Termen zoals mama, tata, mucha, skol, yu of juchi.

Sommige van deze liederen zijn eerder ook door W. de Barbanson en N. van Meeteren geregistreerd. Liedteksten werden in de loop der tijd soms aangepast. Dit kon bijvoobeeld gebeuren wanneer een woord niet meer goed werd begrepen, gehoord of onthouden daarom vervangen werd door een ander woord. 

Ook konden woorden in liedjes hun betekenis  verliezen en niet meer begrepen worden door de zangers, doordat de context was veranderd of omdat deze woorden niet meer werden gebruikt. Zie als een voorbeeld het lied ‘Nos ta bai Ulanda’, via de link https://www.facebook.com/KompasKorsou/videos/553760412480180.

1.Wiegeliederen

 

Slaapliedjes of wiegeliedjes worden in het Papiaments kantika di hasi yu drumi genoemd.

Zij hebben rustgevende ritmes om een ​​baby te wiegen en zo in slaap te brengen, in het Papiaments: yaya yu. In sommige samenlevingen waaronder ook Curaçao worden zij gebruikt om de taal en culturele traditie door te geven, doordat zij ook gebruikt worden voor het ontwikkelen van communicatieve vaardigheden. De muziek is vaak eenvoudig en repetitief.

 

Soms wordt er samen met het kind meegedaan op de tekst van het liedje. Zie bijvoorbeeld het lied ‘E wowo ta mira tomati’ (T0647). Het kind leert zo nieuwe woorden en vergroot de woordenschat.

 

 

 

 

Nummer

Titel &

Zanger(es) en wijk

Leeftijd ca. 1959

Geluid

 

 

 

 

 

T0251

Juchi malucu

Bea ‘I Lou

Mahuma

 

T0479

Dodo Juchi

Leoncia Alberto

Westpunt

 

 

T0492

Shon Londru Tin

Lin Bernadina

Zuid Abrahams

72

 

T0493

Eisa ta bati contentu

Lin Bernadina

Zuid Abrahams

72

 

T0590

Tin tin tin

 

Maria Marten

55

 

T0591

Jamanica mi Djodjo

 

Maria Marten

55

 

T0593

Mama taha nes hendenan

 

Maria Senjor

Koral Specht

69

 

T0646

Mata un baka pretu

 

Lucita Koeiman

Veeris

44

 

T0647

E wowo ta mira tomati

Lucita Koeiman

Veeris

44

 

T0964

Cai boca mi jiu

Trij Adams

Sumbu

61

 

T0965

 

 

 

 

T1056

Mitar dje malu

 

Francisca Melfort

Dokterstuin

65

 

T1057

 

 

 

 

 

 

 

2.Traditionele kinderliederen

 

Er zijn liederen die bedoeld zijn voor kinderen die de baby-leeftijd al gepasseerd zijn. Ook deze liederen kunnen van generatie op generatie overgedragen worden. Sommige ervan waren oorspronkelijk liederen voor volwassenen, maar zijn later als kinderlied overgebracht van generatie op generatie. Op deze liederen leren de kinderen bewegen, zingen en dansen en door op de maat te klappen en stampen leren zij ook bepaalde ritmes. Ook kunnen liederen onderdeel zijn van spelletjes van kinderen.

 

 

Nummer

Titel &

Zanger(es)

Leeftijd

Geluid

 

 

 

 

 

T0229

Aja na Seri Trappi

 

 

Matilda Francisca

Santa Marta Grandi

 

 

T0231

Ma subi un seru

Matilda Francisca

Santa Marta Grandi

 

 

T0233

Hopi Muchacha

Matilda Francisca

Santa Marta Grandi

 

 

T0480

Mama combai China

Maria Susana

Westpunt

Ontbreekt

 

T0491

Mama ke kasami

 

 

Lin Bernadina

Zuid Abrahams

 

72

 

T0903

Mi jiu di Sanzare

Prisca Sambo

Wan Domingo

 

 

T1114

Ninjo chikitu

Helena Lebaks

Flip

74

 

T1115

Semper ketu

Helena Lebaks

74

 

 

3. Verschillende soorten spelliederen

Spelliederen worden ook wel speelliederen genoemd. Het zijn liederen die volgens bepaalde regels gespeeld moeten worden. Zij  hebben betrekking op de  beweging, geoefend op de maat, het ritme en de structuur. Daarnaast worden er ook allerlei sociale vaardigheden getraind, die in belang zijn voor het samenspel.[1]

 

Op Curaçao kent ment diverse vormen van kinderspelletjes die gepaard gaan met zingen. Een voorbeeld hiervan is de kantika di hila, een lied dat werd gezongen terwijl twee kinderen elkaars handen vasthielden en in het rond draaiden en met hun benen heen en weer bewegen.

Ook kringspelen werden aan de hand van de maròntliederen gespeeld. Deze  werden door een paar kinderen gezongen, die in een kring staan, waarbij het kind dat midden in de kring staat op verzoek van de anderen bepaalde handelingen moet verrichten.

 

In de loop der tijden zijn er verschillende boeken verschenen over de Curaçaose kinderspelletjes. Het boek Guia Etnológiko 3, geschreven door Elis Juliana en gepubliceerd in 1978, bevat beschrijvingen van verschillende  traditionele spelletjes die gepaard gaan met kinderliedjes. In  2000 verscheen ook het boek Lemante – Weganan di ántes i awor , geschreven door Frank A. Elstak, met een beschrijving van de diverse kinderspelletjes zoals die op Curaçao worden gespeeld.

 

De volgende spelliederen bevinden zich in de Zikinzá-collectie en zijn liederen en versjes die door kinderen zelf werden gezongen. Sommige van deze liederen zijn eerder ook door anderen geregistreerd. Bijvoorbeeld Het lied Mi ta pober werd ook vastgelegd door Panhuys in zijn artikel Folklore van Bonaire[2] en door N. van Meeteren.

 

Nummer

Titel

Zanger(es) en wijk

Leeftijd in 1959

Geluid

T0533

Ka Ka Kashipete

Zusje & Marvis Ortela

7 & 11

 

T0534

La Reina ta bai Pariba

Zusje & Marvis Ortela

7 & 11

 

T0535

Vi a Casa

Zusje & Marvis Ortela

7 & 11

 

T0536

Mama nami cen

Zusje & Marvis Ortela

7 & 11

 

T0537

Paki bo n ke

 

Zusje & Marvis Ortela

7 & 11

 

T0538

Kimamentu

Marijke & Marjorie Brunken

Montana di Rei

12 & 9

 

T0539

Machi Lina

Marijke & Marjorie Brunken

12 & 9

 

T0540

Mi ta pober

Marijke & Marjorie Brunken

12 & 9

 

 

 

 

T0574

Bom Bom Balenda

Truusje Lovert

Veeris

8

 

T0575

Mama nami un placa

Truusje Lovert

8

 

T0576

Pidi sam sam sam

Truusje Lovert

8

 

T0577

Linda Linda

Truusje Lovert

8

 

T0617

Pies Pies Banja

 

Zusje & Marvis Ortela

Wijk ontbreek

7 & 11

 

T0618

Fon Telefon

Zusje & Marvis Ortela

7 & 11

 

T0619

Cai Cai Sita

Zusje & Marvis Ortela

7 & 11

 

T0722

Ziem Ziem

Zusje & Marvis Ortela

7 & 11

 

T0819

Maria den kushina

 

Linchi Eliabeth

Oost Jongbloed

10

 

T0820

Manda Michi skool

Linchi Eliabeth

10

 

T0903

Mi jiu di Sanzare

Prisca Sambo

Wan Domingo

Wan Domingo

 

T0904

Mama na mi mi cuminda

Prisca Sambo

11

 

T0905

Poeshi sin manera

Prisca Sambo

11

 

T0904

Mama na mi mi cuminda

Prisca Sambo

11

 

 

 

4.Lied gezongen tijdens batimentu di Huda

 

Bati Huda is een feest waarbij men zingend door de straten loopt en met stokken slaat op een pop die naar Judas Iskariot is vernoemd, onder het uiten van verwensingen aan Judas’ adres. Zo wordt Judas symbolisch gestraft omdat hij Jezus verraden heeft. Dit feest vond plaats op de vooravond van Pasen. Bij iemand in de wijk werd er een oud pak geleend, dat werd opgevuld met restjes oude stof. De pop werd dan in een soort processie over straat gesleurd en daarna publiekelijk geschoffeerd. Ook kinderen deden hier aan mee. De avond die volgde op het slaan van Judas, was er een groot drankfeest met muziek en dans.
 

Nummer

Titel

Zanger(es) en wijk

Leeftijd in 1959

Geluid

T0550

Huda ta bo Mama

Maria Balentina

De Savaan

61

 

 

5.Traditionele liederen en nieuwe media

Sommige Curaçaose kinderliederen zijn ook te vinden op het internet, waardoor zij over de hele wereld verspreid kunnen worden. Onderstaande lijst geeft hiervan een indruk:

 

Ban ban pasa un rondu

https://www.youtube.com/watch?v=05srVms5JiQ

 

Nos ta bai Hulanda

https://www.youtube.com/watch?v=TTBsOWSCk4M&list=PLiIV4o_fTtrzh6K4-Oftk8q7QJdJxfLRX&index=2

 

Maria ta den kushina

https://www.youtube.com/watch?v=mOZSN9ExhRk&list=PLiIV4o_fTtrzh6K4-Oftk8q7QJdJxfLRX&index=3

 

Ata ki mi boka

Kantika pa mucha na Papiamentu Vol 2

https://www.youtube.com/watch?v=A7Im_O6sfBo

 

Buchi wan pia fini

Kantika pa mucha na Papiamentu Vol 2

https://www.youtube.com/watch?v=A7Im_O6sfBo

 

E kas ta bon traha

Kantika pa mucha na Papiamentu Vol 2

https://www.youtube.com/watch?v=A7Im_O6sfBo

 

E patu ta yanga

Kantika pa mucha na Papiamentu Vol 2

https://www.youtube.com/watch?v=A7Im_O6sfBo

 

Kimamentu

https://www.youtube.com/watch?v=A7Im_O6sfBo

 

[1]Kindercultuur in Amsterdam Een onderzoek naar interculturele uitwisseling, geschiedenis en overlevering van klapversjes, aftelrijmpjes en springtouwliedjes op twee schoolpleinen in de hoofdstad van Nederland.  https://lkca.nl/wp-content/uploads/2020/02/ws_2011_scriptie_buchel.pdf

[2]  file:///C:/Users/User/Downloads/_journals_nwig_16_1_article-p65_9-preview.pdf